نوازندگان کرمانج و ترک زبان شمال خراسان
استاد حاج قربان سلیمانی (قربان بخشی)
در سال 1369 صدا و سیمای خراسان اقدام به معرفی نوازندهای گمنام نمود. این هنرمند حاج قربان سلیمانی بود. طولی نکشید که از طرف مسئولین مرکز موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به تهران دعوت گردید و چند اجرا در تئاتر شهر و تالار وحدت و در هزاره فردوسی نام او را بر سر زبانها انداخت. در سال 1370 در جشنواره بینالمللی موسیقی فجر به اجرای برنامه پرداخت و موفق به دریافت لوح زرین و دیپلم افتخار گردید. سپس به عنوان کارشناس موسیقی مقامی در جشنوارههای بینالمللی موسیقی فجر در کنار داوران نشست. استاد حاج قربان سلیمانی در سال 1370 در جشنواره اونییون فرانسه به اجرای برنامه پرداخت که مورد استقبال عموم حاضرین قرار گرفت و به عنوان یک استاد جهانی دوتار مطرح گردید. روزنامه پر تیتراژ لیبراسیون نوشت. در تئاتر شهر شاتله پاریس برنامه معرفی موسیقی ایران ازبکستان تاجیکستان و پاکستان فرانسویان را دور هم جمع کرد تا به صداهایی که گویی از اعماق زمین می آیند گوش کنند و در این میان برنامه استادان دوتار از ایران چون نگینی می درخشد. حاج قربان سلیمانی به همراه پسرش علیرضا به صحنه میآیند و چون انگشتانشان تارهای دوتار را می لرزاند دلها می لرزد. این روزنامه میافزاید: حاج قربان سلیمانی یک هنرمند جهانی است و متعلق به همه جهان است. در بروشور برنامه حاج قربان سلیمانی به عنوان یک گنجینه واقعی ملی نام برده میشود. روز سوم آوریل ساعت 8 شب سالن بزرگ شهر پاریس مملو از جمعیت شده بود به طوری که عدهای مجبور شدند برای دیدن برنامهها بایستند و با این حال باز هم مقابل درب بزرگ تئاتر شهر انبوهی از مردم خواهان دیدن این برنامهها بودند. گروههای مختلف به اجرای برنامه پرداختند و حسن ختام برنامه به حاج قربان سلیمانی سپرده شده بود. زنگ دوتار وی که بسیاری از حاضران را غافلگیر کرد و اجرای 20 دقیقهای او نزدیک به دو ساعت ادامه یافت. حاضرین و مشتاقان موسیقی با دقت و سکوت برنامه وی را دنبال کردند و در پایان آنچنان تشویقی در سالن بر پا گردید که گویی کسی حاضر نیست برنامه به اتمام برسد. پوسترهای بسیار بزرگ و در ابعاد مختلف از ایشان در نقاط مهم شهر پاریس با زیرنویس انگلیسی به چشم می خورد. استاد از جمله مسنترین بخشیهای شمال خراسان است که با توجه به اینکه حدود 84 بهار از عمر وی گذشته هنوز هم در محافل هنری مختلف به اجرای برنامه میپردازد. حاج قربان خلوت خود را با دوتار پر مینماید و می گوید: وقتی ساز میزنم احساس معنویت بیشتری پیدا میکنم. ایشان معتقد هستند دوتار سازی است که نوای آن از جان و دل برمی خیزد.
زندگینامه: قربان سلیمانی
قربان سلیمانی معروف به حاج قربان پیشکسوت دوتار نواز ایران در سال 1299 در روستای علیآباد قوچان به دنیا آمد. او از کودکی به دو تار نوازی علاقه داشت و افتخارات زیادی در عرصههای داخلی و خارجی به دست آورد که کسب مقام اول جشنواره موسیقی لیون فرانسه، احراز مقام ستاره جشنواره اوینیون فرانسه، اجرای دهها دوتار نوازی در کنسرتهای موسیقی کشورهای اروپایی، آسیایی و آمریکا از آن جمله است.
قربان سلیمانی در داخل کشور هم مقامهای برتر جشنواره موسیقی فجر ایران بین سالهای 69 تا 71 را به دست آورد و 12 دوره متوالی داور ثابت جشنوارههای موسیقی مقامی کشور بود. این نوازنده چیرهدست خراسانی از دست سیدمحمدخاتمی رییس جمهوری وقت نشان درجه 2 فرهنگ و هنر دولتی دریافت کرده بود.
قوت در پنجه و انگشتگذاری شفاف از جمله ویژگیهای بارز حاج قربان سلیمانی بود. حاج قربان درسال 1385 با اهدای دو تارش به پسرش علیرضا سلیمانی با موسیقی وداع کرد. قربان سلیمانی استاد پیشكسوت موسیقی مقامی خراسانی یكشنبه 30 دی 1386در سن 87 سالگی در قوچان دارفانی را وداع گفت.
استاد حاج حسین یگانه (کربلایی حسین)
استاد حاج حسین یگانه فرزند رمضان در سال 1297 شمسی در روستای داغیان از توابع قوچان دیده به جهان گشود. تحصیلات ابتدایی خود را در مکتب خانه گذرانده بود، مدرک ششم نظام قدیم را در همان روستا گرفت، استاد یگانه در کنار کار کشاورزی به آرایشگری و طبابت سنتی نیز اشتغال داشت، وی در ایام جوانی قریۀ داغیان را ترک کرد و دوران جوانی خود را به مدت هفت سال در روستای تیتکانلو به سر برد، در آن روزگار استاد با دوتار آشنایی مختصری داشت و به سبک قدیم دوتار مینواخت، از قضا مهمان ناآشنایی به خانۀ او میآید در حالیکه استاد یگانه مشغول نواختن بود، دوتار را از او گرفته کوک میکند، و یک مقام مینوازد، چنان که حسین یگانه دوتار زدن خود را فراموش میکند و این مهمان ناآشنا که پیرمردی بود خود را جوزانی معرفی میکند. محمد حسین یگانه در آن زمان اسم استاد جوزانی زیاد شنیده بود اما هیچوقت خودش را ندیده بود، همین دیدار باعث شد، یگانه به مدت سه ماه شاگرد استاد جوزانی شود و نواختن دوتار را ماهرانه و استادانه از او فرا گیرد. استاد علاوه بر نواختن دوتار دارای صدای گرم و رسایی بود بویژه وقتی ایشان در کار نمایشگری از قبیل: شبیهخوانی، هیات های مذهبی و... همراهی میکرد. همچنین با هنر نقالی آشنایی کامل داشت و شاهنامۀ فردوسی را بخوبی میخواند. او دارای دو همسر و یازده فرزند است (8 پسر و 3 دختر)، او همچنین نواختن دوتار را به بچههای خود نیز آموخته است، تا این سنت در میان خانواده از بین نرود. از فرزندان او استاد محمد یگانه، موسیالرضا و حمیدرضا این هنر را دنبال کردند.
استاد اسماعیل ستارزاده (اسماعیل بخشی)
استاد اسماعیل ستارزاده فرزند تیمور از هنرمندان سرشناس صاحب سبک و تاثیرگذار در موسیقی شمال خراسان بود. او در سال 1306 شمسی در قوچان متولد شد و از همان دوران کودکی در محضر استادان هم عصر خود به فراگیری دوتار پرداخت. با توجه به صدای خوشی که خداوند به او عنایت کرده بود خوانندگی و نوازندگی را از پانزده سالگی آغاز و در سال 1338 فعالیتش را در رادیو مشهد شروع کرد و از این طریق به تهران و دیگر نقاط کشور برای اجرای برنامه اعزام گردید. حدود سی سال با رادیو و تلویزیون مشهد و تهران همکاری کرد. وی با توجه به استقبال مردم از موسیقی محلی و تنوع کار و تشویق استادان موسیقی به ساخت آهنگهای فولکلوریک که از آداب و رسوم مردم شمال خراسان سرچشمه میگرفت پرداخت. وی در سال 1342 به اتفاق گروهی هنرمند از سوی وزارت فرهنگ و هنر وقت به مدت دو و نیم ماه به میلان و رم سفر کرد و درآمد این سفر را به آسیبدیدگان سیل ناشی از شکستن سد بایونت اختصاص داد. این هنرمند با شصت سال سابقه هنری زنده کننده هنر فولکلوریک قوچان بود. استاد ستارزاده هرگز از دایره هنر اصیل خود قدمی فراتر نگذاشت و از استعداد خدادادی خویش در جهت ساخت شعر و آهنگهاى ملی و بومی منطقه سود جست. آهنگهای جان نثار، دختر قوچانی، شاهدوماد، دختر فراشباشی، دخترکرده، فاطمه سلطان، عشق چوپان، لیلا در واکن، گلاندام و بسیاری دیگر از جمله آثار ماندگار اوست.
استاد اولیا قلی یگانه (اولیا قلی بخشی)
متولد 1295 روستای خیرآباد درگز، از اولیا قلی چند اثر صوتی به جای مانده است که با تار ابریشم نواخته، او یکی از نوازندگان صاحب سبک با گرایش به موسیقی ترکمنی بود که در منطقه مرزی بین کشور ایران و ترکمنستان اقامت داشت چه در ایران چه در ترکمنستان از او به عنوان یکی از بزرگان موسیقی دوتار یاد میشود. یگانه در سال 1358 در زادگاهش جان به جان آفرین تسلیم کرد.
آی محمد یوسفی
متولد 1302 روستای خیرآباد شهر درگز، بیش از شصت سال تجربه نوازندگی و خوانندگی به شیوه بخشیهای شمال خراسان، داستانسرایی و نقل افسانهها و آیینهای قومی و منطقهای، حفظ شیوههای هنری در ساز و آواز مرحوم اولیاقلی یگانه به عنوان برجستهترین شاگرد او از جمله ویژگیهای منحصر استاد می باشند، آی محمد از معدود نوازندگانی است که هنوز با تار ابریشم مینوازد.
استاد حمراه گل افروزگلیانی
متولد روستای گلیان از توابع شهر شیروان، مرحوم گلافروز از بخشیهای بنام و صاحب سبک در منطقه بود و در گذشته در مجالس بسیاری دعوت میشد او یکی از تاثیر گذارترین نوازندگان منطقه شیروان محسوب میشود تا حدی که امروزه بسیاری از نوازندگان در حین اجراء، آهنگها را با یاد حمراه آغاز میکنند.
استاد على گل افروزگلیانی
متولد روستای گلیان از توابع شهر شیروان، علی بخشی یکی از چهرههای شاخص و تاثیر گذار در منطقه بود که در طول سالهای فعالییتش شاگردان بسیاری را از خود به یادگار گذاشته از او اثار صوتی و تصویری محدودی به جای مانده که برای پژوهشگران در حوزهی موسیقی گلیان بسیار ارزشمند است.
استاد عباسقلی رنجبرى استخرینژاد
وی متولد اُترآباد قوچان در سال 1310 میباشد. نواختن دوتار را نزد پدرش که او هم از شاگردان مرحوم سیدمحمد بخشی استخری بود، آموخته است. عباسقلی رنجبر با لحجه کردی و ترکی آشنایی دارد. او در سال 1370 به عنوان پدیده جشنواره موسیقی نواحی در کرمان معرفی شد.
استاد غلامحسین افکارى
ساکن شهر قوچان، به گفته خودش عمری بیش از صدسال دارد، از پیشکسوتان موسیقی خراسان میباشد همچنین از روایتگران معتبر داستانهای ترکی و کردی محسوب میشود و کتابهای ارزشمندی را در این زمینه حفظ کرده است.
استاد علیرضا سلیمانی
ساکن روستای علیآباد از توابع شهر قوچان، خواننده و نوازنده دوتار، موسیقی را از کودکی نزد پدرش استاد حاج قربان سلیمانی آموخت، از سال 1367 با حضور در جشنواره فجر در کنار پدر مطرح شد و هماکنون به عنوان یکی از چهرههای سرشناس موسیقی خراسان در سراسر جهان شناخته شده است.
استاد محمد یگانه
محمد یگانه متولد 1330 قوچان در خانوادهای هنرمند رشد کرد. او دوتار را نزد پدر آموخت و تحت تعلیم و سرپرستی او با تمرین و ممارست دائم توانست در زمره اساتید این هنر درآید. وی با گروهی از دوتارنوازان در جشنواره موسیقی فجر سالهای 67 و 68 به عنوان بهترین و منظمترین گروه موسیقی برگزیده شدند. از آثار او میتوان به کاست هرای اشاره کرد که در سال 68 به عنوان برترین اثر تولیدی سال انتخاب شد. یگانه در کشورهای سوئد، دانمارک، آلمان و... به اجرای برنامه پرداخته است.
پرویز دوردى
متولد 1335 روستای خوش اولیا از توابع شهر اسفراین، در دوران فعالییتش از محضر استادان بهرام بهرامی، مختار و رسول زنبیلباف، حمراه و علی گلافروز و حاج حیدر کارگر بهره مند شده است. دردی پس از 35 سال بخشیگری به عنوان یکی از بزرگان موسیقی، در منطقه مطرح بود و شاگردانی را در همین زمینه پرورش داد. در سال 1385 پس از یک دوره بیماری سخت دعوت حق را به دیار باقی لبیک گفت.
عیسی قلیپور
متولد 1321 ساکن شهر بجنورد، موسیقی را از پدر بزرگش (محمد بخشی) آموخته، همچنین از حسن یزدانی به عنوان یکی دیگر از استادانش یاد میکند. زبان مادریاش ترکی است اما به زبانهای کرمانجی و ترکمنی هم میخواند، عیسی بخشی 40 سال سابقه بخشیگری دارد و در جشنواره های منطقهای و کشوری حضوری پررنگ داشته است.
استاد مختار زنبیل باف
متولد شهر اسفراین، خواننده و نوازنده دوتار. مرحوم زنبیلباف از نوازندگان صاحب سبک در منطقه اسفراین بوده به گونهای که اکثر نوازندگان امروزی در منطقه خود را مقلد شیوه مختار میدانند. نمونههایی از اجراهای صوتی او به یادگار باقیست.
احمدقلی احمدی
متولد 1304 قوچان عتیق، به گفته خودش دوتار را از کودکی در محضر استاد و دایی خویش مرحوم خانمحمد قیطاقی آموخته است. 60 سال بخشیگری در کارنامه هنری احمدقلی میدرخشد و به نظر بسیاری از بزرگان موسیقی شمال خراسان، او یکی از بخشیهای توانمند و با اصالت در روزگار خویش بوده است، استاد احمدی پس از حضور در همایش نعت خورشید (تهران 1385) در راه بازگشت به منزلش، دار فانی را وداع گفت.
علی غلامرضایی آلمهجوغی
متولد 1315 روستای آلمهجوغ از توابع شهر قوچان، دوتارنوازی را نزد استادانی چون حسین یگانه، خان محمد بخشی قیطاقی و علی اکبر بخشی بشآقاجی آموخته است، او از سال 1365 در جشنوارههای مختلف حضور داشته است.
سهراب محمدى
متولد 1317 ساکن شهر آشخانه، اجدادش از بخشیهای منطقه بودهاند زبان مادریاش کرمانجی است، 50 سال سابقه بخشیگری دارد و از رضا زرگر معروف به دائی به عنوان استادش یاد میکند، در خواندن آوازهای کرمانجی بسیار مسلط است و از او به عنوان یکی از با اصالتترین خوانندگان کرمانجی نام میبرند چاووش خوانی از دیگر فعالیتهایش میباشد.
رمضان سلمان بردرى
متولد 1307 نوازنده دوتار کرمانجی ساکن روستای بردر از توابع باجگیران قوچان از شاگردان مرحوم رحیمخان بخشی هنامهای شیروان.
جعفر رحمانی
متولد 1334 مشهد، دوتار را از نوجوانی آموخته و شیوه نوازندگیاش متاثر از استادان علی گلافروز، حمراه گلافروز، آی محمد یوسفی و رحیمخان بهادری میباشد، ضمنا علاقه بسیاری به موسیقی ترکمن دارد و خود نیز مقامهای متعددی را از موسیقی آن منطقه مینوازد، هماکنون ساکن شهر قوچان است و یکی از مدرسین فعال در این رشته میباشد، از جمله آثار وی میتوان به کاست و سیدی ابریشم طرب اشاره کرد.
روشن گلافروز
ساکن روستای گلیان از توابع شهر شیروان، فرزند ارشد مرحوم حمراه گلافروز است او از نوجوانی دوتار را نزد پدر و عمویش علی گلافروز فرا گرفته، حرفهی او بخشیگری است و هم اکنون یکی از بهترین مجریان موسیقی منطقه گلیان میباشد.
حسین ولىنژاد
متولد 1340 ساکن شهر شیروان، فرزند ارشد مرحوم سلطانرضا گلیانی است، از کودکی با ساز دوتار مأنوس بوده و پس از فوت پدرش در مجالس حضور یافته و یاد او را زنده نگه داشته، شیوه اجرائیش متاثر از حمراه و علی گلافروز، حاج حیدر کارگر و سلطانرضا میباشد.
براتعلى یگانه
ساکن روستای خیرآباد از توابع شهر درگز، دوتار را از کودکی در محضر پدرش مرحوم اولیاقلی یگانه آموخته شیوه نوازندگیاش متمایل به موسیقی ترکمن است با روایت داستانهای ترکی و ترکمنی در مجالس بخشیگری میکند و یکی از مدرسین خلف سبک اولیاقلی محسوب میشود او همچون پدرش در صورت نیاز دوتار را با تار ابریشم مینوازد.
سعید تهرانیزاده
متولد 1345، دوران کودکی و نوجوانیاش را در شهر قوچان سپری کرده است در خانوادهای هنردوست رشد کرده و با استفاده از راهنمائیهای پدرش مرحوم شیرعلی تهرانیزاده از محضر استادان حاج حسین یگانه، احمدقلی احمدی و آی محمد یوسفی بهرهمند شده است. از آخرین فعالیتهایش میتوان به اجرای تکنوازی دوتار در کاست از خشت و خاک اشاره کرد.
مسعود خضرى
متولد 1345 شهر قوچان، به همراه برادرش حمید دوتار را از نوجوانی فرا گرفته و نزد استادان محمد یگانه و محمد رنجبر تلمذ نموده، از فعالیتهای او میتوان به اجراهای متعدد با سیما بینا در فستیوال های موسیقی اروپا اشاره کرد، ارائه چندین اثر صوتی و تصویری از دیگر فعالیتهای او میباشد.
سید حسن قدرتی
متولد 1339 قوچان، فعالیت هنری خویش را از سال 1367 در محضر استاد محمدیگانه آغاز نمود. قدرتی در جشنوارههای موسیقی متعددی از سالهای (68 - 69 - 71 -...) در کسوت نوازنده دوتار حضور داشت. وی از رضا مروج به عنوان یکی دیگر از اساتیدش یاد میکند. همکاری در کنار استاد ستارزاده از دیگر افتخارات اوست. از آثار قدرتی میتوان به اجراهای تصویری در شبکه سیمای خراسان و آلبوم موسیقی محلی قوچان که در سال 68 منتشر شده اشاره کرد.
رضا مروج
ساکن شهر قوچان، از جمله نوازندگانی است که به ساخت و تولید آلات موسیقی اشتغال دارد، زبان مادری اش کرمانجی است همچنین همراه نوازندگی به گویش های ترکی و فارسی دری نیز میخواند، از دیگر مهارتهای او میتوان به اجرای رقصهای کردی اشاره نمود.
اسدالله راستگو
ساکن شهر قوچان، نوازنده دوتار، موسیقی را از جوانی فرا گرفته، سالها از اعضای گروه دوتار نوازان قوچان بود و در جشنوارههای متعدد داخلی حضور داشت، در حال حاضر یکی از سازندگان برجسته دوتار محسوب میشود.
حشمت طاهرى
متولد 1346 قوچان، دوتار را از حمید خضری، جعفررحمانی، آی محمد یوسفی و علی گلافروز فرا گرفته، وی از علاقهمندان پژوهش در حوزه موسیقی خراسان میباشد، خود نیز در این زمینه فعالیتهایی در دست اقدام دارد.
موسیالرضا یگانه
ساکن شهر قوچان، فرزند مرحوم حسین یگانه. دوتار را نزد پدر آموخته و شیوه نوازندگیاش متاثر از پدر میباشد از سوابقش میتوان به اجراهایی در جشنوارههای منطقهای اشاره کرد.
حسین ربیعى
ساکن روستای گلیان از توابع شهر شیروان، حرفهاش کشاورزی است اما در مجالس بخشی گری هم می کند داستانها را به زبانهای کردی و ترکی میخواند، پردههای دوتارش از جنس فلز میباشد و به صورت ثابت روی سازش تعبیه شدهاند.
جعفر بهرامی
ساکن روستای خوش از توابع شهر اسفراین، خواننده و نوازنده دوتار، موسیقی را از پدرش مرحوم بهرام بهرامی آموخته همچنین از شیوهی مختار زنبیلباف تاثیر گرفته، وی اشعار را به زبانهای کرمانجی و ترکی بیان میکند.
براتمحمد مقیمى
متولد 1334 ساکن شهر بجنورد، خود را مقلد سبک استادان حمراه و علی گلافروز و سلطانرضا گلیانی میداند، زبان مادریاش فارسی است ولی برای بیان داستانها به فراگیری زبانهای ترکی و کرمانجی پرداخته است. مقیمی پانزده سال سابقه بخشیگری در مجالس را دارد و معمولا داستانهایی نظیر کرم و اصلیخان، معصوم و افروزپری، حمراه و صیادخان و... را روایت میکند.
گل نبات عطایی
متولد 1341 ساکن شهر بجنورد، از کودکی شیفته موسیقی دوتار بوده است و پس از ازدواج با براتمحمد مقیمی نزد همسرش به یاد گیری دوتار میپردازد. گلنبات مدت ده سال است به عنوان تنها خواننده و نوازنده دوتار بانو در منطقه بجنورد فعالیت دارد.
بانو شیروانی (خواننده)
ماهبانو عباسی (بانوشیروانی) متولد 1308 روستای ولیآباد، این بانوی هنرمند قوچانی که از صدای خوشی برخوردار بود بنا به اقتضای زمانی و مکانی با نام مستعار بانوشیروانی از سال 1348 در رادیو مشهد اقدام به اجرای آوازهای کردی نمود. او درسال 1382 در شهر مشهد جان به جان آفرین تسلیم کرد.
حسین عزیزیپور (خواننده)
متولد 1322 مانه و سملقان، از 8 سالگی صدایش را شناخت و با استفاده از راهنماییهای استادان حاج ابراهیم توروسکی، ولیخان رحیمی و نیازعلی صحراروشن به اجرای آهنگهای کرمانجی پرداخت. عزیزیپور با حضور در جشنوارههای معتبر به دفعات، مورد تقدیر و تشویق قرار گرفته است.
دیگر نوازندگان موسیقی شمال خراسان به شرح ذیل است: محسن میرزازاده و گروه کووات، نعمت زنبیل باف، مراد حسن زاده، نایبعلی عظیم زاده، مجید عطایی، مجید محمد زاده، سعید آذرین، محمد کیانی، حجت محجوب، محمد طاهری، محمود کیوان، مرتضی ولی زاده، مظفر حمیدی، راشد درتومی، جواد شاکری، شاهمرادی و ...
در سال 1369 صدا و سیمای خراسان اقدام به معرفی نوازندهای گمنام نمود. این هنرمند حاج قربان سلیمانی بود. طولی نکشید که از طرف مسئولین مرکز موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به تهران دعوت گردید و چند اجرا در تئاتر شهر و تالار وحدت و در هزاره فردوسی نام او را بر سر زبانها انداخت. در سال 1370 در جشنواره بینالمللی موسیقی فجر به اجرای برنامه پرداخت و موفق به دریافت لوح زرین و دیپلم افتخار گردید. سپس به عنوان کارشناس موسیقی مقامی در جشنوارههای بینالمللی موسیقی فجر در کنار داوران نشست. استاد حاج قربان سلیمانی در سال 1370 در جشنواره اونییون فرانسه به اجرای برنامه پرداخت که مورد استقبال عموم حاضرین قرار گرفت و به عنوان یک استاد جهانی دوتار مطرح گردید. روزنامه پر تیتراژ لیبراسیون نوشت. در تئاتر شهر شاتله پاریس برنامه معرفی موسیقی ایران ازبکستان تاجیکستان و پاکستان فرانسویان را دور هم جمع کرد تا به صداهایی که گویی از اعماق زمین می آیند گوش کنند و در این میان برنامه استادان دوتار از ایران چون نگینی می درخشد. حاج قربان سلیمانی به همراه پسرش علیرضا به صحنه میآیند و چون انگشتانشان تارهای دوتار را می لرزاند دلها می لرزد. این روزنامه میافزاید: حاج قربان سلیمانی یک هنرمند جهانی است و متعلق به همه جهان است. در بروشور برنامه حاج قربان سلیمانی به عنوان یک گنجینه واقعی ملی نام برده میشود. روز سوم آوریل ساعت 8 شب سالن بزرگ شهر پاریس مملو از جمعیت شده بود به طوری که عدهای مجبور شدند برای دیدن برنامهها بایستند و با این حال باز هم مقابل درب بزرگ تئاتر شهر انبوهی از مردم خواهان دیدن این برنامهها بودند. گروههای مختلف به اجرای برنامه پرداختند و حسن ختام برنامه به حاج قربان سلیمانی سپرده شده بود. زنگ دوتار وی که بسیاری از حاضران را غافلگیر کرد و اجرای 20 دقیقهای او نزدیک به دو ساعت ادامه یافت. حاضرین و مشتاقان موسیقی با دقت و سکوت برنامه وی را دنبال کردند و در پایان آنچنان تشویقی در سالن بر پا گردید که گویی کسی حاضر نیست برنامه به اتمام برسد. پوسترهای بسیار بزرگ و در ابعاد مختلف از ایشان در نقاط مهم شهر پاریس با زیرنویس انگلیسی به چشم می خورد. استاد از جمله مسنترین بخشیهای شمال خراسان است که با توجه به اینکه حدود 84 بهار از عمر وی گذشته هنوز هم در محافل هنری مختلف به اجرای برنامه میپردازد. حاج قربان خلوت خود را با دوتار پر مینماید و می گوید: وقتی ساز میزنم احساس معنویت بیشتری پیدا میکنم. ایشان معتقد هستند دوتار سازی است که نوای آن از جان و دل برمی خیزد.
زندگینامه: قربان سلیمانی
قربان سلیمانی معروف به حاج قربان پیشکسوت دوتار نواز ایران در سال 1299 در روستای علیآباد قوچان به دنیا آمد. او از کودکی به دو تار نوازی علاقه داشت و افتخارات زیادی در عرصههای داخلی و خارجی به دست آورد که کسب مقام اول جشنواره موسیقی لیون فرانسه، احراز مقام ستاره جشنواره اوینیون فرانسه، اجرای دهها دوتار نوازی در کنسرتهای موسیقی کشورهای اروپایی، آسیایی و آمریکا از آن جمله است.
قربان سلیمانی در داخل کشور هم مقامهای برتر جشنواره موسیقی فجر ایران بین سالهای 69 تا 71 را به دست آورد و 12 دوره متوالی داور ثابت جشنوارههای موسیقی مقامی کشور بود. این نوازنده چیرهدست خراسانی از دست سیدمحمدخاتمی رییس جمهوری وقت نشان درجه 2 فرهنگ و هنر دولتی دریافت کرده بود.
قوت در پنجه و انگشتگذاری شفاف از جمله ویژگیهای بارز حاج قربان سلیمانی بود. حاج قربان درسال 1385 با اهدای دو تارش به پسرش علیرضا سلیمانی با موسیقی وداع کرد. قربان سلیمانی استاد پیشكسوت موسیقی مقامی خراسانی یكشنبه 30 دی 1386در سن 87 سالگی در قوچان دارفانی را وداع گفت.
استاد حاج حسین یگانه (کربلایی حسین)
استاد حاج حسین یگانه فرزند رمضان در سال 1297 شمسی در روستای داغیان از توابع قوچان دیده به جهان گشود. تحصیلات ابتدایی خود را در مکتب خانه گذرانده بود، مدرک ششم نظام قدیم را در همان روستا گرفت، استاد یگانه در کنار کار کشاورزی به آرایشگری و طبابت سنتی نیز اشتغال داشت، وی در ایام جوانی قریۀ داغیان را ترک کرد و دوران جوانی خود را به مدت هفت سال در روستای تیتکانلو به سر برد، در آن روزگار استاد با دوتار آشنایی مختصری داشت و به سبک قدیم دوتار مینواخت، از قضا مهمان ناآشنایی به خانۀ او میآید در حالیکه استاد یگانه مشغول نواختن بود، دوتار را از او گرفته کوک میکند، و یک مقام مینوازد، چنان که حسین یگانه دوتار زدن خود را فراموش میکند و این مهمان ناآشنا که پیرمردی بود خود را جوزانی معرفی میکند. محمد حسین یگانه در آن زمان اسم استاد جوزانی زیاد شنیده بود اما هیچوقت خودش را ندیده بود، همین دیدار باعث شد، یگانه به مدت سه ماه شاگرد استاد جوزانی شود و نواختن دوتار را ماهرانه و استادانه از او فرا گیرد. استاد علاوه بر نواختن دوتار دارای صدای گرم و رسایی بود بویژه وقتی ایشان در کار نمایشگری از قبیل: شبیهخوانی، هیات های مذهبی و... همراهی میکرد. همچنین با هنر نقالی آشنایی کامل داشت و شاهنامۀ فردوسی را بخوبی میخواند. او دارای دو همسر و یازده فرزند است (8 پسر و 3 دختر)، او همچنین نواختن دوتار را به بچههای خود نیز آموخته است، تا این سنت در میان خانواده از بین نرود. از فرزندان او استاد محمد یگانه، موسیالرضا و حمیدرضا این هنر را دنبال کردند.
استاد اسماعیل ستارزاده (اسماعیل بخشی)
استاد اسماعیل ستارزاده فرزند تیمور از هنرمندان سرشناس صاحب سبک و تاثیرگذار در موسیقی شمال خراسان بود. او در سال 1306 شمسی در قوچان متولد شد و از همان دوران کودکی در محضر استادان هم عصر خود به فراگیری دوتار پرداخت. با توجه به صدای خوشی که خداوند به او عنایت کرده بود خوانندگی و نوازندگی را از پانزده سالگی آغاز و در سال 1338 فعالیتش را در رادیو مشهد شروع کرد و از این طریق به تهران و دیگر نقاط کشور برای اجرای برنامه اعزام گردید. حدود سی سال با رادیو و تلویزیون مشهد و تهران همکاری کرد. وی با توجه به استقبال مردم از موسیقی محلی و تنوع کار و تشویق استادان موسیقی به ساخت آهنگهای فولکلوریک که از آداب و رسوم مردم شمال خراسان سرچشمه میگرفت پرداخت. وی در سال 1342 به اتفاق گروهی هنرمند از سوی وزارت فرهنگ و هنر وقت به مدت دو و نیم ماه به میلان و رم سفر کرد و درآمد این سفر را به آسیبدیدگان سیل ناشی از شکستن سد بایونت اختصاص داد. این هنرمند با شصت سال سابقه هنری زنده کننده هنر فولکلوریک قوچان بود. استاد ستارزاده هرگز از دایره هنر اصیل خود قدمی فراتر نگذاشت و از استعداد خدادادی خویش در جهت ساخت شعر و آهنگهاى ملی و بومی منطقه سود جست. آهنگهای جان نثار، دختر قوچانی، شاهدوماد، دختر فراشباشی، دخترکرده، فاطمه سلطان، عشق چوپان، لیلا در واکن، گلاندام و بسیاری دیگر از جمله آثار ماندگار اوست.
استاد اولیا قلی یگانه (اولیا قلی بخشی)
متولد 1295 روستای خیرآباد درگز، از اولیا قلی چند اثر صوتی به جای مانده است که با تار ابریشم نواخته، او یکی از نوازندگان صاحب سبک با گرایش به موسیقی ترکمنی بود که در منطقه مرزی بین کشور ایران و ترکمنستان اقامت داشت چه در ایران چه در ترکمنستان از او به عنوان یکی از بزرگان موسیقی دوتار یاد میشود. یگانه در سال 1358 در زادگاهش جان به جان آفرین تسلیم کرد.
آی محمد یوسفی
متولد 1302 روستای خیرآباد شهر درگز، بیش از شصت سال تجربه نوازندگی و خوانندگی به شیوه بخشیهای شمال خراسان، داستانسرایی و نقل افسانهها و آیینهای قومی و منطقهای، حفظ شیوههای هنری در ساز و آواز مرحوم اولیاقلی یگانه به عنوان برجستهترین شاگرد او از جمله ویژگیهای منحصر استاد می باشند، آی محمد از معدود نوازندگانی است که هنوز با تار ابریشم مینوازد.
استاد حمراه گل افروزگلیانی
متولد روستای گلیان از توابع شهر شیروان، مرحوم گلافروز از بخشیهای بنام و صاحب سبک در منطقه بود و در گذشته در مجالس بسیاری دعوت میشد او یکی از تاثیر گذارترین نوازندگان منطقه شیروان محسوب میشود تا حدی که امروزه بسیاری از نوازندگان در حین اجراء، آهنگها را با یاد حمراه آغاز میکنند.
استاد على گل افروزگلیانی
متولد روستای گلیان از توابع شهر شیروان، علی بخشی یکی از چهرههای شاخص و تاثیر گذار در منطقه بود که در طول سالهای فعالییتش شاگردان بسیاری را از خود به یادگار گذاشته از او اثار صوتی و تصویری محدودی به جای مانده که برای پژوهشگران در حوزهی موسیقی گلیان بسیار ارزشمند است.
استاد عباسقلی رنجبرى استخرینژاد
وی متولد اُترآباد قوچان در سال 1310 میباشد. نواختن دوتار را نزد پدرش که او هم از شاگردان مرحوم سیدمحمد بخشی استخری بود، آموخته است. عباسقلی رنجبر با لحجه کردی و ترکی آشنایی دارد. او در سال 1370 به عنوان پدیده جشنواره موسیقی نواحی در کرمان معرفی شد.
استاد غلامحسین افکارى
ساکن شهر قوچان، به گفته خودش عمری بیش از صدسال دارد، از پیشکسوتان موسیقی خراسان میباشد همچنین از روایتگران معتبر داستانهای ترکی و کردی محسوب میشود و کتابهای ارزشمندی را در این زمینه حفظ کرده است.
استاد علیرضا سلیمانی
ساکن روستای علیآباد از توابع شهر قوچان، خواننده و نوازنده دوتار، موسیقی را از کودکی نزد پدرش استاد حاج قربان سلیمانی آموخت، از سال 1367 با حضور در جشنواره فجر در کنار پدر مطرح شد و هماکنون به عنوان یکی از چهرههای سرشناس موسیقی خراسان در سراسر جهان شناخته شده است.
استاد محمد یگانه
محمد یگانه متولد 1330 قوچان در خانوادهای هنرمند رشد کرد. او دوتار را نزد پدر آموخت و تحت تعلیم و سرپرستی او با تمرین و ممارست دائم توانست در زمره اساتید این هنر درآید. وی با گروهی از دوتارنوازان در جشنواره موسیقی فجر سالهای 67 و 68 به عنوان بهترین و منظمترین گروه موسیقی برگزیده شدند. از آثار او میتوان به کاست هرای اشاره کرد که در سال 68 به عنوان برترین اثر تولیدی سال انتخاب شد. یگانه در کشورهای سوئد، دانمارک، آلمان و... به اجرای برنامه پرداخته است.
پرویز دوردى
متولد 1335 روستای خوش اولیا از توابع شهر اسفراین، در دوران فعالییتش از محضر استادان بهرام بهرامی، مختار و رسول زنبیلباف، حمراه و علی گلافروز و حاج حیدر کارگر بهره مند شده است. دردی پس از 35 سال بخشیگری به عنوان یکی از بزرگان موسیقی، در منطقه مطرح بود و شاگردانی را در همین زمینه پرورش داد. در سال 1385 پس از یک دوره بیماری سخت دعوت حق را به دیار باقی لبیک گفت.
عیسی قلیپور
متولد 1321 ساکن شهر بجنورد، موسیقی را از پدر بزرگش (محمد بخشی) آموخته، همچنین از حسن یزدانی به عنوان یکی دیگر از استادانش یاد میکند. زبان مادریاش ترکی است اما به زبانهای کرمانجی و ترکمنی هم میخواند، عیسی بخشی 40 سال سابقه بخشیگری دارد و در جشنواره های منطقهای و کشوری حضوری پررنگ داشته است.
استاد مختار زنبیل باف
متولد شهر اسفراین، خواننده و نوازنده دوتار. مرحوم زنبیلباف از نوازندگان صاحب سبک در منطقه اسفراین بوده به گونهای که اکثر نوازندگان امروزی در منطقه خود را مقلد شیوه مختار میدانند. نمونههایی از اجراهای صوتی او به یادگار باقیست.
احمدقلی احمدی
متولد 1304 قوچان عتیق، به گفته خودش دوتار را از کودکی در محضر استاد و دایی خویش مرحوم خانمحمد قیطاقی آموخته است. 60 سال بخشیگری در کارنامه هنری احمدقلی میدرخشد و به نظر بسیاری از بزرگان موسیقی شمال خراسان، او یکی از بخشیهای توانمند و با اصالت در روزگار خویش بوده است، استاد احمدی پس از حضور در همایش نعت خورشید (تهران 1385) در راه بازگشت به منزلش، دار فانی را وداع گفت.
علی غلامرضایی آلمهجوغی
متولد 1315 روستای آلمهجوغ از توابع شهر قوچان، دوتارنوازی را نزد استادانی چون حسین یگانه، خان محمد بخشی قیطاقی و علی اکبر بخشی بشآقاجی آموخته است، او از سال 1365 در جشنوارههای مختلف حضور داشته است.
سهراب محمدى
متولد 1317 ساکن شهر آشخانه، اجدادش از بخشیهای منطقه بودهاند زبان مادریاش کرمانجی است، 50 سال سابقه بخشیگری دارد و از رضا زرگر معروف به دائی به عنوان استادش یاد میکند، در خواندن آوازهای کرمانجی بسیار مسلط است و از او به عنوان یکی از با اصالتترین خوانندگان کرمانجی نام میبرند چاووش خوانی از دیگر فعالیتهایش میباشد.
رمضان سلمان بردرى
متولد 1307 نوازنده دوتار کرمانجی ساکن روستای بردر از توابع باجگیران قوچان از شاگردان مرحوم رحیمخان بخشی هنامهای شیروان.
جعفر رحمانی
متولد 1334 مشهد، دوتار را از نوجوانی آموخته و شیوه نوازندگیاش متاثر از استادان علی گلافروز، حمراه گلافروز، آی محمد یوسفی و رحیمخان بهادری میباشد، ضمنا علاقه بسیاری به موسیقی ترکمن دارد و خود نیز مقامهای متعددی را از موسیقی آن منطقه مینوازد، هماکنون ساکن شهر قوچان است و یکی از مدرسین فعال در این رشته میباشد، از جمله آثار وی میتوان به کاست و سیدی ابریشم طرب اشاره کرد.
روشن گلافروز
ساکن روستای گلیان از توابع شهر شیروان، فرزند ارشد مرحوم حمراه گلافروز است او از نوجوانی دوتار را نزد پدر و عمویش علی گلافروز فرا گرفته، حرفهی او بخشیگری است و هم اکنون یکی از بهترین مجریان موسیقی منطقه گلیان میباشد.
حسین ولىنژاد
متولد 1340 ساکن شهر شیروان، فرزند ارشد مرحوم سلطانرضا گلیانی است، از کودکی با ساز دوتار مأنوس بوده و پس از فوت پدرش در مجالس حضور یافته و یاد او را زنده نگه داشته، شیوه اجرائیش متاثر از حمراه و علی گلافروز، حاج حیدر کارگر و سلطانرضا میباشد.
براتعلى یگانه
ساکن روستای خیرآباد از توابع شهر درگز، دوتار را از کودکی در محضر پدرش مرحوم اولیاقلی یگانه آموخته شیوه نوازندگیاش متمایل به موسیقی ترکمن است با روایت داستانهای ترکی و ترکمنی در مجالس بخشیگری میکند و یکی از مدرسین خلف سبک اولیاقلی محسوب میشود او همچون پدرش در صورت نیاز دوتار را با تار ابریشم مینوازد.
سعید تهرانیزاده
متولد 1345، دوران کودکی و نوجوانیاش را در شهر قوچان سپری کرده است در خانوادهای هنردوست رشد کرده و با استفاده از راهنمائیهای پدرش مرحوم شیرعلی تهرانیزاده از محضر استادان حاج حسین یگانه، احمدقلی احمدی و آی محمد یوسفی بهرهمند شده است. از آخرین فعالیتهایش میتوان به اجرای تکنوازی دوتار در کاست از خشت و خاک اشاره کرد.
مسعود خضرى
متولد 1345 شهر قوچان، به همراه برادرش حمید دوتار را از نوجوانی فرا گرفته و نزد استادان محمد یگانه و محمد رنجبر تلمذ نموده، از فعالیتهای او میتوان به اجراهای متعدد با سیما بینا در فستیوال های موسیقی اروپا اشاره کرد، ارائه چندین اثر صوتی و تصویری از دیگر فعالیتهای او میباشد.
سید حسن قدرتی
متولد 1339 قوچان، فعالیت هنری خویش را از سال 1367 در محضر استاد محمدیگانه آغاز نمود. قدرتی در جشنوارههای موسیقی متعددی از سالهای (68 - 69 - 71 -...) در کسوت نوازنده دوتار حضور داشت. وی از رضا مروج به عنوان یکی دیگر از اساتیدش یاد میکند. همکاری در کنار استاد ستارزاده از دیگر افتخارات اوست. از آثار قدرتی میتوان به اجراهای تصویری در شبکه سیمای خراسان و آلبوم موسیقی محلی قوچان که در سال 68 منتشر شده اشاره کرد.
رضا مروج
ساکن شهر قوچان، از جمله نوازندگانی است که به ساخت و تولید آلات موسیقی اشتغال دارد، زبان مادری اش کرمانجی است همچنین همراه نوازندگی به گویش های ترکی و فارسی دری نیز میخواند، از دیگر مهارتهای او میتوان به اجرای رقصهای کردی اشاره نمود.
اسدالله راستگو
ساکن شهر قوچان، نوازنده دوتار، موسیقی را از جوانی فرا گرفته، سالها از اعضای گروه دوتار نوازان قوچان بود و در جشنوارههای متعدد داخلی حضور داشت، در حال حاضر یکی از سازندگان برجسته دوتار محسوب میشود.
حشمت طاهرى
متولد 1346 قوچان، دوتار را از حمید خضری، جعفررحمانی، آی محمد یوسفی و علی گلافروز فرا گرفته، وی از علاقهمندان پژوهش در حوزه موسیقی خراسان میباشد، خود نیز در این زمینه فعالیتهایی در دست اقدام دارد.
موسیالرضا یگانه
ساکن شهر قوچان، فرزند مرحوم حسین یگانه. دوتار را نزد پدر آموخته و شیوه نوازندگیاش متاثر از پدر میباشد از سوابقش میتوان به اجراهایی در جشنوارههای منطقهای اشاره کرد.
حسین ربیعى
ساکن روستای گلیان از توابع شهر شیروان، حرفهاش کشاورزی است اما در مجالس بخشی گری هم می کند داستانها را به زبانهای کردی و ترکی میخواند، پردههای دوتارش از جنس فلز میباشد و به صورت ثابت روی سازش تعبیه شدهاند.
جعفر بهرامی
ساکن روستای خوش از توابع شهر اسفراین، خواننده و نوازنده دوتار، موسیقی را از پدرش مرحوم بهرام بهرامی آموخته همچنین از شیوهی مختار زنبیلباف تاثیر گرفته، وی اشعار را به زبانهای کرمانجی و ترکی بیان میکند.
براتمحمد مقیمى
متولد 1334 ساکن شهر بجنورد، خود را مقلد سبک استادان حمراه و علی گلافروز و سلطانرضا گلیانی میداند، زبان مادریاش فارسی است ولی برای بیان داستانها به فراگیری زبانهای ترکی و کرمانجی پرداخته است. مقیمی پانزده سال سابقه بخشیگری در مجالس را دارد و معمولا داستانهایی نظیر کرم و اصلیخان، معصوم و افروزپری، حمراه و صیادخان و... را روایت میکند.
گل نبات عطایی
متولد 1341 ساکن شهر بجنورد، از کودکی شیفته موسیقی دوتار بوده است و پس از ازدواج با براتمحمد مقیمی نزد همسرش به یاد گیری دوتار میپردازد. گلنبات مدت ده سال است به عنوان تنها خواننده و نوازنده دوتار بانو در منطقه بجنورد فعالیت دارد.
بانو شیروانی (خواننده)
ماهبانو عباسی (بانوشیروانی) متولد 1308 روستای ولیآباد، این بانوی هنرمند قوچانی که از صدای خوشی برخوردار بود بنا به اقتضای زمانی و مکانی با نام مستعار بانوشیروانی از سال 1348 در رادیو مشهد اقدام به اجرای آوازهای کردی نمود. او درسال 1382 در شهر مشهد جان به جان آفرین تسلیم کرد.
حسین عزیزیپور (خواننده)
متولد 1322 مانه و سملقان، از 8 سالگی صدایش را شناخت و با استفاده از راهنماییهای استادان حاج ابراهیم توروسکی، ولیخان رحیمی و نیازعلی صحراروشن به اجرای آهنگهای کرمانجی پرداخت. عزیزیپور با حضور در جشنوارههای معتبر به دفعات، مورد تقدیر و تشویق قرار گرفته است.
دیگر نوازندگان موسیقی شمال خراسان به شرح ذیل است: محسن میرزازاده و گروه کووات، نعمت زنبیل باف، مراد حسن زاده، نایبعلی عظیم زاده، مجید عطایی، مجید محمد زاده، سعید آذرین، محمد کیانی، حجت محجوب، محمد طاهری، محمود کیوان، مرتضی ولی زاده، مظفر حمیدی، راشد درتومی، جواد شاکری، شاهمرادی و ...
+ نوشته شده در ساعت 1:22 توسط میثم رودکی
|
